Bản tin “Bài học thứ Tư”, gửi vào 11/11/2025
Xin chào thứ Tư bạn đọc The Present Writer,
Hôm nay, trong lúc soạn giáo án cho Workshop “Khai phá giá trị bản thân qua từng giai đoạn cuộc đời” (ngày 15.11 tới), mình tự nhiên nghĩ tới câu “New Levels, New Devils” (Cấp độ mới, Quỷ dữ mới)—ý nói mỗi khi ta bước lên một tầm cao mới hay đạt một thành tựu mới, ta sẽ gặp thêm thử thách/trở ngại mà trước đó ta chưa từng phải đối diện.
Ý tưởng này mình cũng từng chia sẻ vài lần ở đâu đó trong các số bản tin trước về câu chuyện: Mỗi giai đoạn trên con thuyền cuộc đời đều đòi hỏi một “con người khác” của mình để chèo lái. Nó hoàn toàn khác với những gì mà xã hội hay gia đình thường nói về thành công, kiểu như: “Cứ vào được đại học rồi thì muốn làm gì cũng được”; “Kết hôn xong thì cuộc sống sẽ ổn định”; hay “Được đề bạt lên vị trí này rồi thì công việc sẽ tiến lên”… Những ai đã từng trải qua vài giai đoạn chuyển đổi lớn của cuộc sống thì đều hiểu rằng mỗi cánh cửa mới mở ra, một bậc thang mới bước lên đều đòi hỏi mình phải trưởng thành hơn, thậm chí chấp nhận va vấp thêm để học hỏi và tiến về phía trước.
Mình không biết bạn cảm thấy như thế nào khi đọc những dòng mình viết phía trên.
Nhưng trong đầu mình hiện chỉ có hai từ: “mệt” và “shame” (theo nghĩa trong tâm lý học: cảm giác xấu hổ, hổ thẹn—tự trách bản thân)
- “Mệt” vì thực sự mệt mỏi khi nghĩ rằng mục tiêu mình đang nỗ lực vươn tới sẽ mang đếm thêm các khó khăn và trở ngại mới. Một ví dụ cho sự mệt mỏi này là câu chuyện về giao tiếp mà mình kể trong video gần đây có tên “Thất bại dạy tôi học lại”. Kể lại một cách cách ngắn gọn thì ở tuổi 20+ khi còn trẻ và chưa có sự nghiệp, mình cố gắng nói thật to và rõ ràng để mọi người nghe được và tin tưởng vào những gì mình nói; nhưng khi sang tuổi 30+ khi mình đã có “tiếng nói” và sự nghiệp rồi thì mọi người chú tâm nghe mình hơn (ở công sở, đội nhóm, online) nhưng cũng vì thế, kỳ vọng cũng cao hơn và mọi lời nói của mình trở nên nhạy cảm, cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi mở lời thay vì nói thoải mái và vô tư như trước đây. Mình cũng từng nghe nhiều người kể câu chuyện lập nghiệp từ “nhân viên quèn” lên tới “sếp” chỉ để nhận ra làm sếp khó khăn như thế nào khi quản lý nhân viên đến độ bỏ vị trí để làm solo hay freelance, nhưng khi ra làm độc lập thì lại chật vật với quản lý thời gian và cô đơn khi chỉ có một mình… Rất nhiều ví dụ trong cuộc sống về thăng trầm sau các giai đoạn chuyển đổi này.
- “Shame” vì mỗi khi nghĩ về phiên bản quá khứ của mình từng khát khao đạt mục tiêu như thế nào, nỗi hổ thẹn lại trào lên khi cuộc sống hiện tại không hoàn hảo như mình từng nghĩ. Chẳng hạn như những lúc mình muốn than vãn về cuộc sống ở Mỹ hiện tại đắt đỏ, cạnh tranh, áp lực (đòi hỏi nỗ lực hơn nữa từ mình để vươn lên), mình thấy nôn nao khi nghĩ về cả tuổi trẻ mình “bốc cháy” đến như thế nào để có cơ hội ra nước ngoài du học và làm việc, rồi sự hy sinh của gia đình giúp mình tới ngày hôm nay… khiến mình không muốn nghĩ và nói về những điều không hoàn hảo. Mình cũng từng bắt gặp những chia sẻ tương tự ở những lãnh đạo cấp cao, đặc biệt là lãnh đạo nữ, về sự thất vọng với bản thân khi năng lực chưa đủ hoàn thiện để điều hành đội nhóm lớn (vẫn còn nhiều thứ phải học để vươn lên) nhưng mặt khác phải giấu đi cảm giác “shame” này để tỏ ra tự tin trước đồng nghiệp và cứng rắn với bản thân vì cả một quá trình nỗ lực trước đó.
Khi mình đọc thêm nhiều nghiên cứu về chủ đề này và tham vấn các chuyên gia về giai đoạn chuyển đổi như therapist, neuropsychologist, coach… thì mình rút ra 3 điều hữu ích để đối diện với “quỷ dữ”:
- Luôn chủ động nhìn xa và chuẩn bị trước. Điều đầu tiên cần làm là bỏ đi lối suy nghĩ “Chỉ cần mình đạt được X thì mọi thứ sẽ tốt lên hoàn toàn” vì như chúng ta đã biết “new levels, new devils”. Thay vào đó, hãy chủ động chuẩn bị từ bây giờ, không chỉ để đạt mục tiêu mà còn cho cả giai đoạn sau khi đạt mục tiêu nữa. Chẳng hạn, mình có thể làm gì năm 20 tuổi để chuẩn bị cho tuổi 30 được suôn sẻ hơn? Để quá trình sau ngày khi vào đại học, lên chức, kết hôn… được suôn sẻ thì mình nên làm gì, học gì ngày hôm nay để sắp xếp tốt hơn cho tương lai?… Cách làm chủ động này sẽ biến những suy nghĩ “mệt mỏi” trở thành động lực để thay đổi, học hỏi và chuẩn bị cho bản thân từ sớm.
- Con người có thể cảm nhận đồng thời nhiều cảm xúc. Therapist của mình từng gợi ý mình “hình tượng hóa” cảm xúc bằng việc để chúng lên lòng bàn tay. Ví dụ, mình có thể cảm thấy tự hào vì mình đã đạt được mục tiêu du học (mở lòng bàn tay trái), nhưng cũng đồng thời cảm thấy “shame” vì cuộc sống hậu du học không dễ dàng hoàn hảo (mở lòng bàn tay phải). Khi tung hứng hai bàn tay, ta có thể thấy được là cả hai cảm xúc đều có lý và có giá trị. Xã hội và cách giáo dục truyền thống hay đẩy chúng ta vào lối tư duy “có hoặc không” (ví dụ: đạt được thành công phải sướng chứ không thể khổ) nhưng thực tế cuộc sống và tâm lý con người phức tạp và đa chiều hơn rất nhiều. Chừng nào ta hiểu và trân trọng cảm xúc của mình, chừng đó là sẽ bớt “shame”.
- Bóng tối là một phần của ánh sáng. Nhà tâm lý học nổi tiếng Carl Jung từng nói “No tree can grow to heaven unless its roots reach down to hell” (Không cây nào có thể vươn tới thiên đường nếu rễ của nó không chạm đến địa ngục). Mình thực ra biết câu hỏi này từ một người bạn có hình xăm trên cánh tay là một cái cây và câu cửa miệng của bạn ấy là “Trees don’t grow to heaven”—một biến thể của câu nói của Jung. Ý của nó là: Mọi thành tựu lớn, mọi sự chuyển mình vĩ đại chỉ thực sự đạt được khi ta trải qua khó khăn, đau khổ tương đương. Thất bại là một phần của thành công. Hào quang nào chiếu xuống cũng vây quanh bởi bóng tối. Khi ta hiểu được và chấp nhận thực tế này, ta sẽ giải thoát bản thân khỏi kỳ vọng phi thực tế và có cái nhìn chủ động hơn vào tương lai. Nhưng đôi khi, đang “say sưa” trong cơn men chiến thắng, ta dễ quên đi điều này—bởi thế người bạn mình mới phải xăm vào tay để gợi nhắc.
Mình hy vọng bạn thấy chia sẻ trong bài viết này hữu ích. Nếu bạn muốn tiếp tục cuộc thảo luận về chủ đề này và sâu hơn nữa về những hành động cụ thể nào ta có thể làm trong lứa tuổi, hoàn cảnh, sự nghiệp hiện tại để chuẩn bị cho tương lai vững chắc hơn, bạn hãy tham gia buổi Workshop “Khai phá giá trị bản thân qua từng giai đoạn cuộc đời”của mình và chị La Khuê vào Ngày 15.11 tới nhé!
- 🎟️ Chi tiết chương trình và đăng ký tại: https://diamondyou.vn/trang-tinh/khai-pha-gia-tri-ban-than-qua-tung-giai-doan-cuoc-doi/
- ❓Mọi yêu cầu hỗ trợ/câu hỏi liên hệ tại email: hello@diamondyou.vn
Hẹn gặp bạn trong buổi Workshop hoặc/và Bản tin tuần sau nhé!
Be present,
Chi Nguyễn
P/S: Bản tin hàng tuần này đã, đang và sẽ luôn được gửi tới bạn hoàn toàn miễn phí. Nếu bạn muốn giúp bản duy trì bền vững, hãy cân nhắc ủng hộ một phần chi phí vận hành, mua sách và sổ của mình, hoặc chia sẻ dự án “Bài học thứ Tư” nhé! Mình thực sự biết ơn sự cổ vũ và động viên của bạn ♥️
ĐĂNG KÝ NHẬN BẢN TIN “BÀI HỌC THỨ TƯ”
Bản tin đặc biệt của TS. Chi Nguyễn — nơi chia sẻ những bài học, công cụ, lời khuyên… hữu ích nhất được Chi tìm tòi và chắt lọc hàng tuần.
Bạn thích newsletter hàng tuần này? Hãy kết nối tiếp tục với Chi & The Present Writer 
Giới thiệu sản phẩm/dịch vụ trên newsletter → Liên hệ đặt quảng cáo: connect@thepresentwriter.com
Ủng hộ dự án Bản tin miễn phí này → Tặng Chi “một tách cà phê”
Khóa học miễn phí: Làm blog cho người mới bắt đầu → Đăng ký khóa học miễn phí 7 ngày qua email