Bản tin “Bài học thứ Tư”, gửi vào 23/09/2025
Xin chào thứ Tư bạn đọc The Present Writer,
Hôm qua mình dành thời gian nghiên cứu mạng xã hội cho một video sắp tới thì tình cờ xem được nhiều nội dung bằng tiếng Việt về tài chính/tiêu dùng của một số bạn có tầm ảnh hưởng (thường gọi là “influencer”) ở Việt Nam và quốc tế. Dưới góc nhìn chân thật của một người cũng thường-được-xem-là influencer trong cộng đồng nói tiếng Việt, mình muốn chia sẻ một số vấn đề mình quan sát được và cảm thấy cần “deinfluence” (chống lại ảnh hưởng) tới mọi người:
1- Nhập nhằng trong giá trị đồng tiền. Là một người Việt sống ở Mỹ, mình thường nhíu mày khi đọc báo mạng hay xem các nội dung số về thu nhập ở nước ngoài nhưng tiêu đề luôn có từ khóa “lên đến hàng tỷ đồng” (tiền Việt) trong khi không đề cập đầy đủ thông tin về hoàn cảnh so sánh giá trị đồng tiền tương ứng.
Chẳng hạn, một dòng video khá nổi trong cộng đồng các du học gần đây có nội dung kiểu “bỏ lại sự nghiệp thành công, thu nhập cao 1-2 tỷ đồng/năm” ở Mỹ để về Việt Nam cống hiến. Xem qua video, đọc caption thấy rất truyền cảm hứng. Nhưng khi để ý kỹ thì các bạn này mới ra trường, vừa tốt nghiệp đại học hoặc cao học, mới có công việc đầu tiên chưa được 1 năm, thậm chí mới chỉ thực tập thì khó có thể nói là đã có sự nghiệp “thành công” vững chãi ở nước ngoài. Tiếp theo là con số 1-2 tỷ đồng tiền Việt nghe rất khủng khiếp nhưng tính ra mới là $37,850-$75,700/năm. Đây là những mức lương trung bình (thậm chí thấp ở các thành phố lớn)—cụ thể, thu nhập trung bình tại Mỹ năm 2025 là $63,795/năm. Do vậy, càng không thể nói là “thu nhập cao”.
Mình không có vấn đề gì với việc về Việt Nam hay ở nước ngoài làm việc vì đó là lựa chọn riêng của mỗi người. Bản thân mình làm nghiên cứu khoa học và cũng mới làm vị trí hiện tại 5 năm nay nên lương của mình cũng không thuộc dạng cao. Nhưng mình không đồng tình với việc cố tình đổi ngoại tệ sang “tỷ đồng” tiền Việt mà không có thông tin cụ thể để đối chiếu nhằm đề cao bản thân. Điều này khiến nội dung thiếu tính minh bạch và dễ gây hiểu lầm cho người xem.
Tương tự, nhiều báo mạng hay kênh video thông tin cũng hay giật tít về influencer mua nhà “hàng chục tỷ” ở Mỹ, khiến người xem choáng váng về độ giàu có. Nhưng chỉ những ai vào xem cụ thể video và tìm hiểu so sánh giá cả thì mới thấy với vị trí địa lý (chẳng hạn ở tiểu bang đắt đỏ như California) thì đó là một căn nhà nhỏ với mức giá thấp hơn trung bình.
Một lần nữa, mình không đánh giá về quyết định mua nhà hay so sánh nhà nhiều tiền hay đắt tiền—bản thân mình cũng đang trả góp một căn “hàng chục tỷ” nhưng hết sức trung bình ở một tiểu bang có mức sống cũng trung bình là Arizona. Nhưng mình muốn nội dung phải được minh bạch hơn về con số. Khi nói về giá trị của đồng tiền, ta cần áp dụng vào đúng hoàn cảnh, có sự so sánh tương đồng để khán giả có cái nhìn trọn vẹn hơn là chỉ xoay quanh mỗi từ khóa “lên đến hàng tỷ đồng”.
2- Mập mờ giữa doanh thu và thu nhập ròng. Rất nhiều nội dung trên mạng hiện này về việc influencer kiếm được”tỷ đồng”, “triệu đô” hay chương trình/khóa học dạy cho những influencer khác kiếm được thu nhập tương tự. Nhưng các nội dung này thường rất mập mờ về hai việc: (1) Khoản tiền đó là doanh thu trước thuế và các chi phí vận hành (Gross) hay là thu nhập ròng sau tất cả chi phí (Net) và (2) Khoản tiền đó có được trong bao lâu.
Nó cũng giống như việc mình hoàn toàn có thể giật tít là: “Sản phẩm sổ The Present Day planner mang lại cho Chi Nguyễn 4 tỷ đồng!” Nhưng thực chất khoản đó sơ sơ bao gồm: 3 tỷ đồng tiền in ấn (Yep! In sổ chất lượng cao rất tốn kém! 🥹), 1 tỷ còn lại được chia ra 7749 loại chi phí: lương thưởng cho đội ngũ vận hành (lớn nhất), chi phí đóng gói-gia công, các khoản phụ phí trên sàn giao dịch, tiền thuê kho bãi-nhà xưởng, tiền thuế… Chưa kể lợi nhuận ròng còn phải tiếp tục tiết kiệm để đầu tư tiếp cho lần in ấn tiếp theo. Quá trình này đối với mình diễn ra gần 3 năm. Do vậy, bạn có thể nhẩm tính và thấy số tiền “mang lại cho Chi Nguyễn” (thực sự bỏ vào túi mình) chỉ là một phần rất ít ỏi của doanh thu.
Mình nói ra những điều này không phải là để than vãn vì mình vẫn có lý do đủ lớn để duy trì và phát triển doanh nghiệp. Cái mình muốn nói là, mình hoàn toàn có thể dùng vị trí “influencer” hiện tại để làm các khóa học dạy thiết kế sản phẩm, sản xuất và bán hàng online với cái tít “4 tỷ” kia. Những khóa học online kiểu như thế này có thể mang lại thu nhập ròng rất lớn cho doanh nghiệp của mình vì không có áp lực in ấn như sản phẩm vật lý. Nhưng thực sự, mình tự nhận bản thân chưa đủ thành công xuất sắc để dạy người khác kinh doanh. Đối với mình, cái gì mình làm được, làm tốt, mình sẽ chia sẻ; cái gì mình làm thường thường, chưa quá xuất sắc, mình sẽ học thêm tới khi có giá trị thật sự xuất sắc mới chia sẻ.
Mình không nói là ai cũng phải có cách nghĩ giống như mình. Nhưng mình hy vọng qua đây, bạn có cái nhìn hoàn thiện hơn để đặt câu hỏi về minh bạch số liệu khi tiếp nhận các nội dung về “thu nhập khủng”.
3- Ranh giới giữa “bỏ tiền” và “miễn phí”. Đối với đa số influencer, một phần thu nhập lớn đến từ quảng cáo và tiếp thị liên kết cho các nhãn hàng. Là một người vừa là chủ doanh nghiệp vừa là “influencer”, mình cực kỳ ủng hộ mô hình này vì không gì tuyệt vời hơn với người tạo ra sản phẩm là có ai đó giới thiệu về sản phẩm của mình, và nếu mình đã dùng một sản phẩm nào đó sẵn rồi thì việc làm tiếp thị liên kết để giới thiệu sản phẩm ấy tới nhiều người hơn là điều rất nên làm. Nhưng mình muốn trao đổi thêm về vấn đề minh bạch:
Thứ nhất, có những sản phẩm influencer tự bỏ tiền túi ra mua, thấy thích và giới thiệu. Có những sản phẩm khác influencer được nhãn hàng gửi tặng, dùng và thấy thích và giới thiệu. Mình sẽ không đề cập tới trường hợp không dùng hoặc dùng nhưng không thích nhưng vẫn giới thiệu vì đây là hành vi trái đạo đức, chắc chắn không nên làm. Nhưng ranh giới giữa “bỏ tiền” và “miễn phí” cần được rõ ràng.
Chẳng hạn, trong nội dung mình làm, mình cố gắng nói rõ về 3 loại: (1) sản phẩm miễn phí hoặc có phiên bản miễn phí (ví dụ: app Elicit, Consensus mình giới thiệu trong video nghiên cứu học thuật với AI); (2) sản phẩm mình bỏ tiền túi ra để mua (ví dụ: app ELSA học tiếng Anh mình mua bản trọn đời từ nhiều năm khi app mới ra mắt); và (3) sản phẩm mình được tặng (ví dụ: Notion AI tặng mình tài khoản dùng thử để làm video review đủ tính năng).
Với những nội dung giáo dục, mình ít khi được tặng cái gì quá “xa xỉ”. Nhưng với nhiều bạn làm những nội dung dòng khác được tài trợ dàn máy tính, tủ lạnh, tivi, chuyến đi du lịch nước ngoài, mỹ phẩm hàng hiệu… thì lại càng nên làm rõ ranh giới về quà tặng/tài trợ hay tiền túi bỏ ra để tránh người xem có cái nhìn lệch lạc về tài chính và tiêu dùng.
Bên cạnh đó, rất nhiều influencer ở nước ngoài—nhất là Mỹ—tận dụng chính sách “tax write-off” để trừ thuế cho các chi phí liên quan đến kinh doanh. Chẳng hạn như một phần chi phí chuyến đi du lịch dùng để quay video mang lại thu nhập cho influencer thì chi phí đó sẽ được trừ thuế. Bản thân mình cũng dùng chính sách này để giảm trừ vé máy bay và chi phí sinh hoạt khi mình về Việt Nam ký hợp đồng in ấn, tổ chức sự kiện và truyền thông cho sổ và sách của mình. Đây không hẳn là “miễn phí” nhưng là một hình thức “miễn trừ” giảm chi phí. Bởi vậy, khi bạn thấy influencer du lịch khắp nơi hay chi tiêu mạnh bạo, bạn đừng nên nghĩ rằng họ bỏ ra 100% chi phí đó.
—
Thực ra mình viết bài “deinfluence” này bởi vì chính bản thân mình cũng từng rơi vào cái bẫy đó. Có một khoảng thời gian mình rất muốn đi du lịch nhưng không có điều kiện tài chính nên hay theo dõi một bạn influencer nước ngoài với những content đi chơi và ăn uống rất mê. Bạn ấy cũng xây dựng hình ảnh người phụ nữ độc lập, tay trắng đi lên, làm việc remote để du lịch tự do. Nhưng “bong bóng” của mình sau này vỡ tan khi bạn ấy thú nhận (trong một video cộng tác với thẻ tín dụng) rằng bên cạnh các chuyến đi có tài trợ thì bạn ấy mượn nợ tín dụng lãi suất cao để có thể di chuyển và quay content thường xuyên—một điều đối với một người từng cực khổ trả nợ như mình không thể chấp nhận.
Mình hy vọng bài viết này cho bạn cái nhìn chân thật về tài chính và influencer—từ một “influencer” cũng đang bị ảnh hưởng bởi các influencer khác 😂. Chúng mình cùng làm việc chăm chỉ để tự “influence” tích cực cho cuộc sống của chúng mình nha!
Be present,
Chi Nguyễn
P/S: Bản tin hàng tuần này đã, đang và sẽ luôn được gửi tới bạn hoàn toàn miễn phí. Nếu bạn muốn giúp bản duy trì bền vững, hãy cân nhắc ủng hộ một phần chi phí vận hành, mua sách và sổ của mình, hoặc chia sẻ dự án “Bài học thứ Tư” nhé! Mình thực sự biết ơn sự cổ vũ và động viên của bạn ♥️
ĐĂNG KÝ NHẬN BẢN TIN “BÀI HỌC THỨ TƯ”
Bản tin đặc biệt của TS. Chi Nguyễn — nơi chia sẻ những bài học, công cụ, lời khuyên… hữu ích nhất được Chi tìm tòi và chắt lọc hàng tuần.
Bạn thích newsletter hàng tuần này? Hãy kết nối tiếp tục với Chi & The Present Writer 
Giới thiệu sản phẩm/dịch vụ trên newsletter → Liên hệ đặt quảng cáo: connect@thepresentwriter.com
Ủng hộ dự án Bản tin miễn phí này → Tặng Chi “một tách cà phê”
Khóa học miễn phí: Làm blog cho người mới bắt đầu → Đăng ký khóa học miễn phí 7 ngày qua email